Wat zijn LDT en IES? Gids voor fotometrische bestanden in DIALux en Relux

Bij commerciële verlichtingsprojecten in retail, horeca, hospitality en kantoren is het kiezen van het juiste armatuur slechts de eerste stap. Om verlichtingssterkte, gelijkmatigheid, UGR en energieverbruik te simuleren in DIALux of vergelijkbare ontwerpsoftware, hebben engineers betrouwbare fotometrische data nodig. De twee meest gebruikte formaten zijn LDT en IES.

YNDLUX (Yndlux Lighting Co., Ltd) is een fabrikant van commerciële LED-verlichting, gevestigd in Zhongshan, Guangdong, China. YNDLUX levert rechtstreeks vanuit de fabriek aan lichtontwerpers, C3-hoofdaannemers, E&W-installateurs, systeemintegratoren, importeurs en OEM-klanten. Het productassortiment omvat DC48V magnetische railsystemen, AC-railspots, LED-downlights en LED-lineaire/trunking-armaturen. Alle YNDLUX-productlijnen worden geleverd met gratis IES/LDT-bestanden ter ondersteuning van ontwerp en verlichtingsberekeningen.

Dit artikel legt uit wat LDT is, wat IES is, de verschillen tussen beide formaten, hoe u LDT in DIALux en IES in DIALux gebruikt, en welke werkwijze u het beste volgt wanneer u de fabrikant om DIALux IES files voor een concreet project vraagt.

Wat is LDT?

LDT is de bestandsextensie voor fotometrische data in het EULUMDAT-formaat. Dit formaat wordt veel gebruikt in Europa en in veel verlichtingsontwerpsoftware, vooral DIALux. Kort gezegd is LDT een technisch bestand dat beschrijft hoe een armatuur licht verdeelt in de ruimte.

Een LDT-bestand is geen catalogus, geen CAD-tekening en geen standaard productdatasheet. Het bevat gemeten fotometrische data waarmee de software de lichtopbrengst onder verschillende hoeken kan berekenen. Afhankelijk van de bestandsstructuur en meetapparatuur kunnen de gegevens omvatten:

• Lichtstroom van het armatuur of de lichtbron;
• Lichtsterktevedeling over C-vlakken en gammahoeken;
• Elektrisch vermogen van het armatuur onder meetomstandigheden;
• Lichtopbrengst of meetgerelateerde waarden;
• Geometrische afmetingen en referentiepositie van het armatuur;
• Fabrikantgegevens, productcode en versienaam;
• Gegevens voor het genereren van lichtverdelingscurves en het berekenen van verlichtingssterkte.

In de praktijk is een LDT-bestand meestal gekoppeld aan een specifieke configuratie: wattage, kleurtemperatuur CCT, stralingshoek, lenstype, stuurstroom, driver of productversie. Daarom mag een LDT-bestand van een product met dezelfde vorm maar een ander wattage of een andere stralingshoek niet worden gebruikt als vervanging voor het product dat in de technische documentatie is gespecificeerd.

Welke informatie kan uit een LDT-bestand worden uitgelezen?

Bij het openen van het bestand in gespecialiseerde software of bij het importeren in DIALux kan de gebruiker de lichtverdelingscurve, lichtstroom, vermogen en enkele identificatiegegevens bekijken. De weergegeven inhoud hangt echter af van de uitleessoftware en de wijze waarop het testlaboratorium de data heeft gegenereerd. Sommige informatie zoals CRI, SDCM, L70-levensduur, IP-klasse of garantie is mogelijk niet volledig opgenomen in het LDT-bestand. Deze informatie moet worden vergeleken met het officiële armatuurdatasheet.

Het belangrijkste punt is dat LDT de fotometrische prestaties van het armatuur in een specifieke meetconfiguratie beschrijft, en niet automatisch bewijst dat het product aan alle projecteisen voldoet. Engineers moeten nog steeds spanning, sturingssysteem, omgevingstemperatuur, installatie-omstandigheden en toepasselijke verlichtingsnormen verifiëren.

Wat is IES?

IES is een fotometrisch dataformaat dat is ontwikkeld en breed wordt gebruikt binnen het normenstelsel van de Illuminating Engineering Society, doorgaans herkenbaar aan de extensie .ies. In de praktijk is IES een tekstbestand met lichtsterktevendelingsdata van een armatuur, zodat simulatiesoftware kan berekenen hoe licht een ruimte beïnvloedt.

Het IES-formaat wordt breed gebruikt in Noord-Amerika, Azië en internationale projecten. Programma's zoals DIALux, Relux, AGi32, Autodesk en andere simulatietools kunnen IES-bestanden lezen, al hangt de weergave van informatievelden af van de softwareversie.

Een IES-bestand omvat doorgaans de volgende hoofdgegevensgroepen:

• Beschrijving en kopregens van het bestand;
• Aantal lampen of lichtbronnen in het armatuur;
• Nominale lichtstroom van de lichtbron bij de meting;
• Vermogen en vermenigvuldigingsfactoren gerelateerd aan de meetdata;
• Armatuurafmetingen langs geometrische assen;
• Meethoeken en bijbehorende lichtsterktewarden;
• Lichtverdelingsdata voor interpolatie en berekening door de software.

Niet alle IES-bestanden hebben hetzelfde detailniveau. Sommige bestanden zijn gegenereerd uit metingen van het volledige armatuur, terwijl andere alleen de lichtbron beschrijven of zijn verwerkt met correctiefactoren. Bij projecten met hoge nauwkeurigheidseisen dient bij de leverancier te worden bevestigd dat het bestand is gemeten voor het volledige armatuur, met de juiste productcode en optische configuratie.

Verschillen tussen LDT en IES

LDT en IES zijn beide fotometrische dataformaten, maar het zijn geen twee verschillende typen armaturen. De verschillen zitten voornamelijk in de bestandsstructuur, het referentiesysteem, de gegevensweergave en gebruiksconventies per markt.

• LDT/EULUMDAT: gangbaar in Europese projecten en ontwerpworkflows met DIALux;
• IES: gangbaar in projecten volgens het IES-ecosysteem en veel internationale softwaretools;
• Compatibiliteit: DIALux kan doorgaans zowel LDT als IES importeren, maar weergaveresultaten kunnen afwijken als metadata of coördinatensysteem in het bestand niet correct zijn ingesteld;
• Fotometrische inhoud: beide kunnen lichtsterkteverdelingsdata bevatten, maar de codering en informatievelden zijn niet identiek;
• Technische waarde: de betrouwbaarheid hangt af van de meting, apparatuur, testomstandigheden en of het bestand overeenkomt met de werkelijke productconfiguratie — niet alleen van de bestandsextensie.

In een project moeten engineers niet op gevoel kiezen tussen LDT en IES. De praktische aanpak is het formaat te gebruiken dat de software, de documentatienorm of de beoordelende instantie vereist. Vraagt de adviseur LDT voor DIALux, vraag dan het LDT-bestand. Vereist de documentatie of interne software IES, vraag dan het IES-bestand. Bij internationale projecten is het het beste beide formaten op te vragen om compatibiliteitsrisico's te verkleinen.

Hoe worden LDT en IES gebruikt in DIALux?

DIALux gebruikt fotometrische data om een armatuur te simuleren in een ruimte, winkelvloer, gang, hotelzone, kantoor of industriële omgeving. Vanuit een LDT- of IES-bestand kan de software veel kengetallen berekenen, zoals gemiddelde verlichtingssterkte, minimale verlichtingssterkte, gelijkmatigheid, UGR, verlichtingsvermogensdichtheid en de bijdrage van elke armatuurgroep.

Werkwijze voor LDT-bestanden in DIALux

1. Het LDT-bestand verkrijgen met de juiste productcode, wattage, CCT en stralingshoek.
2. Het project openen in DIALux en de bibliotheek of armatuur-importfunctie openen.
3. Het LDT-bestand selecteren vanaf de computer of projectmap.
4. Productnaam, afmetingen, lichtstroom, vermogen en lichtverdeling controleren.
5. Het armatuur op de plattegrond plaatsen en montagehoogte, rotatie en afstand instellen.
6. Onderhoudsfactor, ruimteoppervlakken, reflectiewaarden van plafond/wand/vloer en berekeningscriteria instellen.
7. De simulatie uitvoeren, donkere of overbelichte zones controleren en de indeling aanpassen.

Dit is de basiswerkwijze voor LDT in DIALux. Sla bij een echt project het originele bestand samen met het datasheet en de configuratiecode op in de projectdocumentatiemap. Als de fabrikant de LDT-versie bijwerkt, vervang het bestand dan niet stilzwijgend in een goedgekeurd project zonder de resultaten opnieuw te controleren.

Werkwijze voor IES-bestanden in DIALux

Voor IES in DIALux zijn de stappen vergelijkbaar: het IES-bestand importeren, de identificatiegegevens controleren, het armatuur in de ruimte plaatsen en de berekening uitvoeren. Let echter op de asoriëntatie en armatuurlengte. Vooral bij lineaire armaturen, trunking-armaturen of armaturen met asymmetrische verdeling kan een verkeerde asdraaiing de simulatieresultaten aanzienlijk beïnvloeden.

Na het importeren moeten engineers het lichtverdelingsdiagram in DIALux bestuderen. Als een downlight dat een symmetrische verdeling zou moeten hebben een abnormaal scheef diagram toont, controleer dan de montagerichting, het coördinatensysteem en het bestand zelf. Vertrouw niet alleen op de lichtstroom-waarde en negeer de vorm van de lichtverdeling niet.

Waarom nauwkeurige fotometrische bestanden belangrijk zijn voor C3-hoofdaannemers

Bij C3-projecten moet het verlichtingsdossier doorgaans worden afgestemd tussen opdrachtgever, ontwerpadvies, hoofdaannemer, E&W-installateur, interieurarchitect en apparatuuleverancier. LDT/IES-bestanden overbruggen de kloof tussen de productcatalogus en de simulatieresultaten. Als onjuiste data worden gebruikt, kan het ontwerp op papier slagen maar bij de oplevering op locatie falen.

Veelvoorkomende risico's zijn:

• Gebruik van een bestand voor een hogere wattageversie dan het daadwerkelijk bestelde product;
• Gebruik van een bestand met een stralingshoek van 24° voor een armatuur dat in werkelijkheid 36° is;
• Gebruik van data van een armatuur zonder diffusor terwijl het met diffusor wordt geïnstalleerd;
• Geen onderscheid maken tussen LED-chip-lichtstroom en totale armatuur-uitganglichtstroom;
• Geen rekening houden met onderhoudsfactor, stof en lichtstromdepreciatie;
• Import van een bestand met een generieke naam die configuratie-identificatie onmogelijk maakt;
• Verkeerde oriëntatie van lineaire armaturen of armaturen met asymmetrische verdeling.

Daarom moeten C3-hoofdaannemers fotometrische bestanden opvragen bij de materiaalgoedkeuring, niet wachten tot de bestelling is geplaatst of de bouw is begonnen. Vroegtijdige verificatie helpt het aantal armaturen, de afstandsindeling, het geïnstalleerd vermogen en het vermogen om aan de verlichtingseisen te voldoen te bevestigen.

Wat moet u bij de fabrikant opvragen?

Schrijf bij een aanvraag niet simpelweg „stuur alstublieft het IES-bestand". Een volledige aanvraag helpt de fabrikant de juiste data te selecteren en vermindert heen-en-weerverkeer. Vermeld de volgende informatie:

• Productcode of specifieke productlink;
• Armatuurtype: DC48V magnetische rail, AC-railspot, downlight of lineair/trunking;
• Nominaal wattage of de benodigde wattageversie;
• Kleurtemperatuur: bijv. 3000K, 4000K of 6500K indien het project dit specificeert;
• Stralingshoek, lenstype, reflector of anti-verblindingscomponent;
• Besturingsversie: aan/uit, DALI, DALI-2 of ander besturingssysteem;
• Spanning en voedingsconfiguratie, met name voor DC48V magnetische railsystemen;
• Vereist formaat: LDT, IES of beide;
• Gebruikte software: DIALux, Relux of anders;
• Eisen aan fotometrisch testrapport, datasheet, montageafmetingen en certificeringen.

Vraag bij een groot project gestructureerde bestandsnamen aan — bijvoorbeeld met productcode, wattage, CCT, stralingshoek en besturingstype. Dit helpt het ontwerpteam verwarring te voorkomen wanneer de bibliotheek tientallen of honderden bestanden bevat.

Hoe levert YNDLUX IES/LDT-bestanden?

YNDLUX levert gratis IES- en LDT-bestanden voor het volledige productassortiment, inclusief DC48V magnetische railsystemen, AC-railspots, LED-downlights en LED-lineaire/trunking-armaturen. De bestanden zijn bedoeld om lichtontwerpers, C3-hoofdaannemers en E&W-installateurs te ondersteunen bij simulatie, apparatuurselectie en technische documentatievoorbereiding.

Om het juiste bestand te ontvangen, kunnen klanten de productcode of configuratiedetails naar het YNDLUX-team sturen via het contactkanaal op yndled.com. Als de productcode nog niet is bepaald, stuur dan tekeningen, referentiebeelden, verwacht wattage, CCT en stralingshoek. De leverancier dient de configuratie te bevestigen vóór het verzenden van data, in plaats van een generiek bestand zonder duidelijke identificatie aan te leveren.

Geef bij producten met besturingsopties het beoogde besturingssysteem op. YNDLUX is lid van de DALI Alliance en biedt producten met DALI-2-certificering in passende configuraties. Fotometrische bestanden en besturingscertificeringen zijn echter twee verschillende documenttypen: IES/LDT beschrijven de lichtverdeling, terwijl DALI-2-certificering betrekking heeft op de compatibiliteit en besturingsfunctionaliteit voor een specifieke productconfiguratie.

Voorbeeldaanvraag voor bestanden

Klanten kunnen een aanvraag sturen volgens het volgende model:

„Graag ontvang ik de LDT- en IES-bestanden voor productcode [productcode], vermogen [x W], CCT [x K], stralingshoek [x°], versie [aan/uit of DALI/DALI-2]. De bestanden zijn bedoeld voor een DIALux-simulatie van het project [projectnaam]. Gelieve ook het datasheet, montageafmetingen en de bevestigde totale lichtstroom van het armatuur mee te sturen."

Als het project in de aanbestedingsfase zit, kunnen extra bestanden worden aangevraagd voor twee of drie lichtverdelingsopties. Bijvoorbeeld: dezelfde railspot kan een versie met smalle bundel nodig hebben voor accentverlichting, een middelbundel voor displayzones of een brede bundel voor algemene verlichting. Vergelijking op dezelfde plattegrond levert een beter onderbouwde keuze op.

Kwaliteitscontrole van LDT/IES-bestanden vóór gebruik

Voer enkele basiscontroles uit voordat een bestand in de ontwerpdocumentatie wordt opgenomen. Dit is een eenvoudige taak die veel fouten in de bouwfase kan voorkomen.

1. Naam en productcode controleren: de naam in het bestand moet overeenkomen met het datasheet en de offerte.
2. Vermogen controleren: het vermogen in het bestand moet overeenkomen met de bestelde versie.
3. Lichtstroom controleren: onderscheid maken tussen lichtbron-lichtstroom en totale armatuur-uitganglichtstroom.
4. CCT en CRI controleren: als deze informatie niet in het bestand staat, vergelijken met het datasheet.
5. Stralingshoek controleren: verifiëren dat de lichtverdelingscurve overeenkomt met de productbeschrijving.
6. Afmetingen controleren: lengte, diameter, hoogte en optisch middelpunt bevestigen.
7. Montage-oriëntatie controleren: bijzonder belangrijk bij lineaire en asymmetrisch stralende armaturen.
8. In DIALux controleren: het bestand in een testproject importeren om te zien of de resultaten realistisch zijn.

Als het bestand een lichtstroom of vermogen toont dat sterk afwijkt van de catalogus, wijzig de waarden dan niet handmatig. Vraag de fabrikant onder welke omstandigheden de data zijn gemeten, of het een andere versie betreft en welk bestand het officiële bestand voor het project is.

Fotometrische bestanden vervangen geen verlichtingsontwerp

IES- of LDT-bestanden zijn belangrijke invoergegevens, maar een bestand alleen kan niet het volledige verlichtingsplan bepalen. DIALux-resultaten hangen ook af van montagehoogte, armatuurafstand, oppervlaktekleuren, reflectiewaarden, onderhoudsfactor, ruimtegeometrie en gebruikseisen.

Een downlight kan bijvoorbeeld direct eronder een hoge verlichtingssterkte produceren, maar is ongeschikt als de afstand te groot is. Een railspot met smalle bundel kan producten in een winkel accentueren, maar bij te dichte plaatsing ontstaat sterk contrast en neemt het verblindingsrisico toe. Bij lineaire/trunking-armaturen moeten modulelengte, ophangafstand en lichtverdeling op elkaar worden afgestemd om donkere zones tussen armaturensecties te voorkomen.

Bij DC48V magnetische railsystemen moeten engineers ook de systeembelasting, voedingsindeling, raillengte en module-indeling controleren. LDT/IES-bestanden helpen het licht van een module te simuleren, maar vervangen niet het elektrotechnische plan en de belastingsberekening van het railsysteem. Evenzo moeten bij AC-railspots het adaptertype, de montagepositie en de compatibiliteit met de gekozen rail worden bevestigd.

Vragen voor uw leverancier

Om een set fotometrische bestanden te beoordelen, kunnen ontwerpers en aannemers vragen:

• Is het bestand gemeten voor het volledige armatuur of alleen de LED-chip?
• Welke productcode en configuratie hoort bij het bestand?
• Is de lichtstroom in het bestand de armatuur-uitganglichtstroom of de lichtbron-lichtstroom?
• Komt het bestand overeen met het geoffreerde CCT, CRI, vermogen en stralingshoek?
• Welke meetprocedure of norm is gevolgd?
• Verandert de DALI/DALI-2-besturingsversie het vermogen of de lichtstroom?
• Kan de fabrikant zowel LDT als IES leveren voor kruiscontrole?
• Moet het bestand worden bijgewerkt bij wijziging van lens, reflector of driver?

Deze vragen zijn bijzonder belangrijk wanneer het project strenge oplevereisen kent of wanneer het product als OEM wordt besteld. Bij OEM-producten moet de productnaam in het bestand mogelijk het eigen merk van de klant tonen, maar de fotometrische data moeten altijd gekoppeld zijn aan de daadwerkelijk geproduceerde hardwareconfiguratie.

Snelle checklist vóór indiening van simulatiedocumentatie

• Is het juiste bestand gebruikt voor de juiste productcode?
• Komt het bestand overeen met vermogen, CCT, CRI en stralingshoek?
• Kan de armatuurnaam in DIALux worden herleid naar het datasheet?
• Is de onderhoudsfactor correct ingesteld voor de werkelijke omgeving?
• Zijn gemiddelde verlichtingssterkte, minimale verlichtingssterkte en gelijkmatigheid gecontroleerd op het juiste berekeningsvlak?
• Is UGR of verblindingsrisico meegenomen in bezette zones?
• Zijn totaal vermogen en verlichtingsvermogensdichtheid gecontroleerd?
• Zijn originele bestanden, datasheets en versiegeschiedenis opgeslagen?
• Is bevestigd dat de simulatiegegevens overeenkomen met de definitieve bestelconfiguratie?

Het voltooien van al deze stappen helpt de kloof te dichten tussen het softwareontwerp en het product dat op de bouwplaats wordt geleverd. Voor projecten met meerdere opties kunt u YNDLUX vragen de bijbehorende DIALux IES files of LDT-bestanden voor elke optie te sturen, zodat het ontwerpteam onder dezelfde omstandigheden kan vergelijken.

Veelgestelde vragen

Wat is LDT en waarvoor wordt een LDT-bestand gebruikt?

LDT is het fotometrische dataformaat EULUMDAT, dat de lichtsterktevedeling, lichtstroom, vermogen en bepaalde geometrische informatie van een armatuur beschrijft. LDT-bestanden worden doorgaans geïmporteerd in DIALux of andere simulatiesoftware om verlichtingssterkte, gelijkmatigheid en verlichtingskengetallen te berekenen.

Wat is IES? Kunnen IES-bestanden worden gebruikt in DIALux?

IES is een dataformaat voor lichtverdeling dat breed wordt gebruikt in de internationale verlichtingsindustrie. DIALux kan IES-bestanden lezen in veel ontwerpworkflows. Gebruikers moeten na het importeren echter de juiste productcode, het coördinatensysteem, het vermogen, de CCT en de stralingshoek verifiëren.

Moet ik LDT- of IES-bestanden bij de fabrikant opvragen?

Kies op basis van de software en documentatie-eisen van het project. Bij gebruik van DIALux of een Europees formaat is LDT doorgaans handig. Vereist de documentatie of software IES-formaat, gebruik dan IES-bestanden. Bij C3- of internationale projecten is het aan te raden beide op te vragen voor eenvoudiger compatibiliteitscontrole.

Levert YNDLUX gratis IES/LDT-bestanden?

Ja. YNDLUX levert gratis IES/LDT-bestanden voor het volledige productassortiment, inclusief DC48V magnetische railsystemen, AC-railspots, LED-downlights en LED-lineaire/trunking-armaturen. Klanten dienen de productcode samen met wattage, CCT, stralingshoek en besturingsversie te vermelden om het juiste bestand te ontvangen. YNDLUX kan ook gerelateerde technische documentatie, DALI-2-producten per configuratie en OEM-ondersteuning bieden.